December 2004, clubblad WSV Lelystad

Reven maar!!

Voor zwaarweerzeilen is er een heel aantal oplossingen. Sommige eenvoudig en goedkoop, andere ingrijpend en duur. Praten met mede zeilers roept vaak meer vragen op in plaats van uitkomsten, ieder heeft zijn eigen ervaringen. De kans is groot dat je uiteindelijk goed bedoeld, maar slecht geadviseerd een hoop geld voor een niet passende oplossing uitgeeft.

Maar hoe dan? Probeer eerst eens uit te vinden wat je nu eigenlijk nodig hebt. Wat voor zeiler ben je en welk vaargebied heb je? Aan de hand van deze vragen krijgt een tuiger al een eerste indruk van de wensen. Gecombineerd met het type schip en het beschikbare budget kan hij een gedegen advies uitbrengen over de verschillende mogelijkheden voor zwaarweerzeilen. Om een inzicht te geven van de mogelijkheden geef ik hieronder een paar voorbeelden:

Voorzeilen

Rolreven

De meest gebruikelijke manier om voorzeilen meer handelbaar te maken, is het plaatsen van een rolreefsysteem op de voorstag. Hierdoor is de trip naar het voordek bij zwaar weer verleden tijd en kan het voorzeil traploos gereefd worden.

Voordelen:

• op vrijwel ieder schip is een rolreefsysteem te plaatsen.
• de bestaande voorzeilen kunnen worden aangepast.

Nadelen:

• de halshoek staat verder boven dek, gaat ten koste van oppervlak en zeileigenschappen.
• als de genua verder dan 30% gereefd wordt, verlopen de bolling en het zeilpunt naar boven en naar achteren, iets dat nou net niet de bedoeling is in zwaar weer.
• door het grote windbereik is de genua qua vorm en gewicht altijd een compromis.
• het wisselen van zeilen is lastiger vanwege het ontbreken van leuvers.

Meerdere voorzeilen

Vaak wordt deze zeilvoering gecombineerd met een rolreefgenua. Er zijn in principe twee hoofdvormen:

Het binnenvoorstag

Dit stag loopt parallel vlak achter het normale voorstag en is wegneembaar. Bij normaal weer staat het stag weggeborgen bij de mast en kan de genua dus vrij over het voordek bewegen. Met zwaarder weer wordt de genua compleet weggerold en het binnenvoorstag gezet. Aan dit stag wordt met leuvers een high aspect fok of een normale fok gehesen, speciaal gesneden voor zwaar weer.

Voordelen:

• vanaf windkracht 5 tot 6 is dit een zeer effectieve tuigage, het zeilpunt ligt laag waardoor het schip stabiel blijft en het speciaal gesneden zeil is vlak genoeg om druk te kunnen lozen.
• doordat het binnenvoorstag zo hoog aangrijpt worden de krachten over het achterstag en de topwanten afgeleid. Bakstagen zijn dus niet nodig om het geheel te stabiliseren.
• de montage van een dekputting in de ankerbak is meestal redelijk eenvoudig uit te voeren

Nadelen:

• voor een goede zeilvoering zullen extra voorzieningen voor de schootvoering op dek geplaatst moeten worden.
• bij zeer zwaar weer is de high aspect fok aan de grote kant. Een stormfok op dit stag betekent dat het zeilpunt naar voren schuift, hierdoor kan het schip lijgierig worden.
• er zijn bij zeer zwaar weer geen bakstagen om de tuigage extra te stabiliseren.

Het kotterstag

Dit stag loopt parallel achter het normale voorstag naar tweederde van de masthoogte en kan wegneembaar zijn. Door de grotere opening tussen voorstag en kotterstag is het mogelijk om het kotterstag permanent te laten staan en te voorzien van een rolreefsysteem. Met zwaarder weer wordt de genua ingereefd en het kotterstag eventueel gezet. Aan dit stag wordt een kotterfok gehesen, speciaal gesneden voor zwaar weer. Door het kleinere oppervlak van de kotterfok worden de twee voorzeilen meer in combinatie met elkaar gevaren en blijft de genua langer ingereefd meedoen.

Voordelen:

• dit is de ultieme stormtuigage, het zeilpunt ligt laag en ver naar achteren waardoor het schip stabiel blijft en het speciaal gesneden zeil is vlak genoeg om druk te kunnen lozen. Het schip behoudt zijn loefgierigheid.
• door de noodzaak van bakstagen ter stabilisatie wordt de mast tijdens zwaar weer extra verstevigd.
• door het plaatsen van een rolreefsysteem op het kotterstag is het niet langer nodig om bij zwaar weer de kuip te verlaten.
• de kotterfok kan ook bij licht weer op ruime koersen gezet worden in combinatie met genua of spinnaker.

Nadelen:

• voor een goede zeilvoering zullen extra voorzieningen voor de schootvoering op dek geplaatst moeten worden.
• een dekputting is vaak lastiger te plaatsen.
• bij gemiddeld zwaar weer is de kotterfok aan de kleine kant. Hierdoor kan het lastig zijn om een goede balans te vinden.
• de bakstagen betekenen een extra handeling tijdens manoeuvres. Ook zorgen ze voor een extra kostenpost.

De laatste tijd komen er vanuit de solo offshore wedstrijdwereld nieuwe systemen. Hiermee wordt op toerjachten nog niet veel geëxperimenteerd, maar wat niet is kan nog komen. Het gaat hierbij om oprolbare zwaarweerzeilen die vliegend gehesen worden. Hierdoor is er geen noodzaak voor een stag, waardoor het voordek met lichtweer vrij blijft. Ook kan het systeem op langere reizen preventief gehesen worden, en indien nodig vanuit de kuip worden bediend. Ik houd jullie op de hoogte!

Grootzeilen

Grootzeilen zijn grofweg op drie manieren te reven:

• op de giek met een bindrif
• in de giek gerold
• in de mast gerold

Ieder systeem heeft zo z'n voor- en nadelen. Rollen betekent altijd een concessie aan je grootzeil, om fatsoenlijk te kunnen rollen zal het zeil zeer vlak gesneden moeten worden. Wel is rollen de meest makkelijke manier van reven, en zal vooral oudere en minder ervaren zeilers meer aanspreken. Even op een rijtje:

Bindrifsysteem

Dit is het eenvoudigste reefsysteem, en daardoor goedkoop en volledig betrouwbaar. Doordat de halshoek van het grootzeil ingehaakt moet worden is een trip naar de mast noodzakelijk, waardoor dit een behoorlijk arbeids intensieve manier van reven is.

Het is mogelijk een bindrif te combineren met een zogenaamd enkellijns reefsysteem. In plaats van de reefhaken wordt in de halshoek een reeflijn gezet die via een blokkensysteem in de giek verbonden wordt met de achterste reeflijn. Onder uit de giek komt één lijn die dit systeem aandrijft. Voordeel hiervan is dat het reven volledig vanuit de kuip gedaan kan worden.

Een bindrifsysteem verlangt geen speciale zeilen. Hierdoor is het goedkoop en worden de zeileigenschappen van het schip niet nadelig beïnvloed.

Rollen in de giek

Sinds jaar en dag worden zeilen om de giek gerold, vooral bij klassieke (open) boten. In de giek rollen is beter. Lummelbeslag, neerhouder en grootschoot kunnen gewoon op de giek gemonteerd worden en het (doorgelatte) zeil rolt beschermd weg. Tenminste?.

Als je het goede systeem op de goede manier gebruikt! En dat is meteen he zwakke punt van in de giek reven. Er zijn vele merken die een systeem op de markt gebracht hebben, ik ken er eigenlijk maar twee die doen wat ze beloven: het reven makkelijker maken.

Leisurefurl is een systeem afkomstig vanuit de superjachten en is door en door uitgetest. Dit systeem is te monteren op schepen vanaf ongeveer 33 voet, en vanaf ongeveer 40 voet is het systeem electrisch uit te voeren. Nadelen zijn dat dit een zeer duur systeem is en dat het systeem gevoelig is voor de stand van de giek t.o.v. de mast.

Profurl heeft ook een gedegen rolgiek, deze is iets goedkoper en kwalitatief iets minder ver doorontwikkeld. Nadelen zijn gelijk aan die van de Leisurefurl giek, dit systeem is wel iets goedkoper.

Rollen in de mast

Rollen in de mast wekt bij veel ervaren zeilers agwaan op. Kan het zeil niet blokkeren, zodat er een flap uit de mast blijft hangen, wordt de mast niet veel te zwaar zodat de boot instabiel wordt, wordt het grootzeil niet veel te klein?

Natuurlijk heeft een rolmast nadelen, maar om met de deur in huis te vallen: de meeste huidige masten zijn behoorlijk bullet-proof! Je zal echt je best moeten doen om in bijvoorbeeld een Seldén mast het zeil vast te laten lopen, tenzij het zeil verkeerd gesneden of veel te oud is.

Het profiel van een rolmast is gemiddeld 20% zwaarder, de totale tuigage zal ongeveer 5 tot 7 % zwaarder gaan wegen. Op zeer instabiele schepen, bijvoorbeeld met een korte kiel, zal het verschil merkbaar zijn, en dan vooral in de box zonder zeil.

Het grootzeil wordt over het algemeen inderdaad kleiner met een rolmast, het achterlijk wordt niet uitgebouwd en door sommige zeilmakers zelfs hol gesneden. Maar er is hoop! Diverse zeilmakers en mastenmakers hebben het mogelijk gemaakt om met verticale doorlopende zeillatten een rolgrootzeil dezelfde oppervlakte te geven als een normaal grootzeil. Dit neemt één van de grote nadelen van een rolmast weg.