Mei 2005, clubblad WSV Lelystad

En nu de onvermijdelijke wistudatjes!

Lifelines

Ik krijg regelmatig de vraag om RVS lifelines te maken voor op dek, met een mooie PVC mantel eromheen. Als je de lifelines wilt gebruiken om aan boord te blijven is dit zo ongeveer de slechtst denkbare oplossing. De ronde kabel rolt over dek, een voet in slecht weer (of gewoon in de haven) glijdt hier spontaan over uit met alle gevolgen van dien?

Neem voor lifelines webbingband bij de zeilmaker en laat dit ongeveer 30 cm te kort op maat maken. Maak vervolgens een bindsel aan beide ogen naar de vaste punten op dek zodat de lifelines plat op dek gespannen liggen. Klaar voor gebruik, geen struikellijn.

Bulletalie

Een bulletalie of giekpreventer is een veilige zwaarweer voorziening als het schip op ruime koersen vaart. De bulletalie voorkomt dat de giek in geval van klapgijp overkomt en letsel en schade veroorzaakt. Maar dan moet de talie wel goed gemonteerd zijn!

De bulletalie moet zover mogelijk achter op de giek aangrijpen. Men wil de talie nog wel eens bij het neerhouderbeslag zetten, ik heb daardoor ook wel eens een giek naar noord Spanje moeten versturen. De krachten die op de giek worden uitgeoefend bij een klapgijp zijn enorm, als meer dan de helft van de giek dan niet ondersteund wordt breekt de giek op het (toch al zwaar belaste) neerhouder beslag. Dus: achterop of op het grootschoot beslag!

Het lastigste van de bulletalie is het bevestigen aan de giek. Om bij de achterzijde te komen moet de giek worden binnengehaald, iets dat met ruime wind net niet de bedoeling is.Een eenvoudige oplossing is een permanente voorloop, gemaakt van zeer licht en sterk Dyna-One. De voorloop wordt op het grootschoot beslag ingesplitst en loopt onder de giek naar voren tot het neerhouder beslag. Hier wordt de voorloop, indien niet in gebruik, met een stuk elastiek strak gehouden. Op ruime koers hoeft alleen de bulletalie op de voorloop te worden ingeklikt (met een HR snapsluiting natuurlijk) en nabij de boeg vastgezet. Helemaal luxe is het om de lijn via een keerblok weer terug naar de lieren op de kuiprand te leiden.

Bakstagen

Veel oudere jachten varen met RVS bakstagen met zware talies eraan. De stagen slijten in het grootzeil en krassen op de giek, de blokken van de talies worden bij zwaarweer vliegende projectielen.

Ik gebruik al jaren bijna geen RVS meer bij bakstagen. Het alternatief is Dyna-One, een dyneema lijn zonder mantel en voorzien van een UV filter. De lijn weegt een fractie van RVS en is in dezelfde dikte even sterk of zelfs sterker. De lijnen worden gesplitst, dus terminals zijn overbodig. Alleen voor de T-terminal in de mast is een verloop nodig. De bakstagen kunnen worden voorzien van de bestaande talie, maar het mooiste is om de talie totaal weg te laten en de lijn, plaatstelijk voorzien van een mantel, via een keerblok rechtstreeks op het loefwaartse lier te zetten (die wordt toch niet gebruikt). Geen rondvliegende blokken meer, betere controle op de bakstagspanning.

Bij factioneel getuigde schepen kan het achterstag natuurlijk ook op die manier gemaakt worden.

Dyna-One is iets duurder dan RVS, maar door het ontbreken van de terminals scheelt de totaalprijs weinig. Natuurlijk is de slijtage wel iets meer, maar daar tegenover staat dat de slijtage tenminste zichtbaar is, ook voor een ongetraind oog.

Grootschoot systemen

Loopt de grootschoot te zwaar? Hiervoor zijn meerdere oplossingen mogelijk. Kijk eerst eens of de schoot wel lekker door de blokken loopt, vaak wordt een grootschoot te dik gekocht. Als de schoot in elkaar twist: fixeer alle blokken! Een grootschoot blok (m.u.v. het halende blok) mag niet wartelen.

De meest eenvoudige oplossing voor een zwaar lopende grootschoot is het vervangen van de blokken door kogelgelagerde blokken. Let hierbij wel op de breeksterkte, een gelagerd blok in dezelfde maat als een ongelagerd blok kan minder kracht aan.

Een iets ingewikkeldere, maar vaak wel goedkopere oplossing is een fine-tune systeem. Je zet een kleine 1:4 talie tussen het hondsvot van het onderblok en het vaste part van de grootschoot. De talie is uitgetrokken net lang genoeg om aan de winds tussen het bovenblok en onderblok van de grootschoot te hangen en vertraagt de grote talie 4x. Dus een 1:5 grootschoot wordt met fine-tune 1:20 vertraagd. Dat nodigt uit tot aan de winds trimmen!

Helemaal mooi is het om de fine-tune op de kuipvloer te bevestigen en naar beide zijden van de kuip een halend part te leiden. Zo wordt de overloopslede niet naar loef getrokken en is de fine-tune altijd binnen bereik.

Giekophouder versus kraanlijn

Op veel schepen zit tegenwoordig standaard een vaste giekophouder, trimbaar met een talie, schroefdraad of hydrauliek. Wat is nou het nut van zo'n ding?

De giekophouder zorgt voor drie dingen: veiligheid, gemak en betere zeileigenschappen.

Als eerste veiligheid: de giekophouder zorgt ervoor dat de giek tijdens zetten, strijken en reven van het grootzeil niet onverhoopt op dek (of hoofd) stuitert. Een kraanlijn wordt vaak losgemaakt of losgezet en wordt wel eens vergeten.

Gemak: de giek wordt automatisch opgeduwd, de kraanlijn is overbodig en hoeft dus niet meer bediend te worden. Als de neerhouder en grootschoot gevierd worden gaat de giek zelfs automatisch tot buiten bereik van hoofden omhoog, handig bij zware zeegang.

Zeileigenschappen: Een kraanlijn verstoort de (zeer belangrijke) uitstroom van lucht uit het grootzeil, door deze weg te halen wordt het grootzeil optimaler gevaren.

Door de kraanlijn te verwijderen wordt gewicht boven in de mast uitgespaard, vlak boven dek is de zwaardere giekophouder van minder invloed op de stabiliteit.

Met de (omhoog duwende) giekophouder kan in licht weer het gewicht van de giek geneutraliseerd worden waardoor het grootzeil mooier open twist.

Op bijna alle schepen is een vaste giekophouder te plaatsen. Bij een schuivend lummelbeslag (komt voor op oudere schepen) is het aan te raden dit beslag te fixeren en de voorlijkspanning met grootzeilval en cunningham te regelen.

De mast in

Klimt u zelf weleens de mast in? Een paar handige tips.

• monteer twee wegklapbare maststeps op een meter onder de masttop. Tijdens werkzaamheden aan de masttop zult u me dankbaar zijn!
• Voor de vertrekkers onder u: plaats wegklapbare maststeps tot aan de 1^e zaling en bekleed de zalingen aan de bovenzijde met antislip. Perfect voor het spotten van doorgangen in riffen!
• Zorg voor minimaal één vrije val naar de masttop, liefst rekvrij. Zo wordt het klimmen een stuk eenvoudiger.
• Wilt u alleen de mast in? Een goede oplossing is de "Top Climber", een stoel waarin u zelf langs een strak gespannen val naar boven kunt klimmen. Niet goedkoop, wel zeer praktisch.
• Kijk voor de zekerheid alle ankerplaten van de T-terminals na voor u op vakantie gaat. De platen zijn gestanst en diverse merken zijn eigenlijk niet goed berekend op de krachten die op de platen komen. Controleren kan door in het gat van de ankerplaat te kijken naar scheurtjes aan de bovenzijde van het gat. Let wel, de scheurtjes zijn zeer moeilijk te zien! Ik vervang ieder jaar van minimaal 10 tot 15 schepen de ankerplaten vanwege die scheurtjes?.
• Als u nou toch boven bent: plak op de bovenste zaling om de 10 cm trimstrepen, ongeveer 3 stuks vanaf de zalingtips. Zo kunt u de twist in de genua gemakkelijk inschatten en over beide boorden gelijk houden.
• En als we nou toch over genua twist bezig zijn: plak ook eens telltales in het achterlijk van de genua. Die vertellen een heleboel over de uitstroming en de stand van de genua ten opzichte van het grootzeil.

Nou kan ik nog tijden doorpraten over allerlei interessante onderwerpen, maar mocht u zelf nog vragen of suggesties hebben, neem dan contact op met mij of met de redactie. Wie weet willen meer zeilers hetzelfde te weten komen. Natuurlijk kan ik ook één en ander persoonlijk aan boord komen bekijken.

Goede vakantie!